In het Weekblad fiscaal recht ¹ schreef ik eens een column met de titel ‘Fortiter in modo’, een variatie op de oude lijfspreuk van de Belastingdienst ‘Fortiter in re, suaviter in modo’ (streng in de zaak (het recht), soepel in de uitvoering). Steeds vaker bekruipt mij het gevoel dat het ‘suaviter’-deel uit deze lijfspreuk volledig is verdwenen en het tegenwoordig vooral ‘fortiter in modo’ is geworden.

Het is zover. De Vox populi, of kortweg voxpop, die in de journalistiek al geruime tijd zijn intrede heeft gemaakt, heeft nu ook het belastingrecht bereikt. Het Centraal Planbureau (CPB) heeft namelijk recent een ‘studie’ gepubliceerd naar de erf- en schenkbelasting met de, op het eerste gezicht, verrassende conclusie dat het merendeel van de Nederlandse bevolking voorstander is van een hogere erf- en schenkbelasting. Ervan uitgaande dat de meeste Nederlanders liever minder dan meer belasting betalen, is dit eufemistisch gezegd een bijzondere conclusie.

Om mij onbegrijpelijke redenen verschijnen er de laatste tijd steeds meer box 3-publicaties over, wat ik noem, een achterhoedegevecht.

Afgelopen woensdag 13 mei 2026 heeft het Ministerie van Financiën een lijvig rapport opgeleverd over de zogenaamde 30-jaarsproblematiek met de hypotheekrenteaftrek. Ik schrijf ‘zogenaamd’, en niet ‘zogenoemd’, want dat 30-jaarsprobleem bestaat helemaal niet. Men ziet spoken. Hoe zit dat? 

Het CPB heeft recent een paper gepubliceerd met als titel ‘de hoogste bomen vangen minder wind: belastingdruk op inkomens en vermogens’. Daarin wordt – voor de zoveelste keer – gepleit voor afschaffing van de hypotheekrenteaftrek. Maar het CPB legt niet uit, waarom dat nu, anno 2026, nog steeds een goed idee is, gelet op de aanstaande nieuwe box 3 per 1 januari 2028.

Inmiddels traditiegetrouw publiceert het Ministerie van Financiën met de Voorjaarsnota tien ‘opmerkelijke belastingconstructies’, steeds in bijlage X (toeval bestaat niet). Zo ook in de recente 2026-versie. Afgevoerd is de schenking van woningen tegen de WOZ-waarde. De WOZ-waarde zou per 1 januari 2027 worden afgeschaft als waarderingsmaatstaf voor de schenking van woningen maar dit bleek onuitvoerbaar te zijn. Dit had iedereen van tevoren wel kunnen voorspellen natuurlijk, als je voor elke schenking van woningen een taxatie moet laten opstellen, waarover ook weer discussies met de Belastingdienst ontstaan. In die zin is de WOZ als waarderingsmaatstaf natuurlijk hartstikke praktisch en eenvoudig. Zelfs AI kan deze was doen.

Leo Stevens heeft de handschoen die ik had geworpen, opgepakt en gereageerd op mijn column op TaxLive over de hypotheekrenteaftrek eigen woning. Het jammere is dat TaxLive niet, zoals het WFR, de auteur de kans geeft te reageren door middel van een naschrift. Ik ben dus gedwongen een nieuwe column te schrijven. Dat is niet erg, want het geeft mij tevens de gelegenheid om mijn eerdere column, waarin ik iets belangrijks was vergeten, aan te vullen.

Er is een paradigma-wijziging aanstaande die op dit moment onvoldoende wordt onderkend, zo blijkt. Van de meeste politieke partijen zijn de verkiezingsprogramma’s inmiddels gepubliceerd en, zoals verwacht, wordt daarin weer de mantra herhaald, zoals we die de afgelopen 20 jaar steeds hebben gehoord, om de hypotheekrenteaftrek voor de eigen woning te beperken of af te schaffen. Dit pleidooi is nu, in het huidige tijdsgewricht, echter volledig achterhaald.

Deze week op 30 januari 2025 staat in de Tweede Kamer box 3 op de agenda. Afgelopen vrijdag 24 januari 2025 heeft de Staatssecretaris van Financiën een brief gepubliceerd over het nieuwe box 3-regime vanaf 2028 en afgelopen maandag 27 januari 2025 antwoorden op Kamervragen over zowel het nieuwe box 3-regime vanaf 2028 als het tussenregime tot 2028 en de tegenbewijsregeling die de Hoge Raad in dit regime heeft geïntroduceerd. En de trend is duidelijk: het kabinet gaat door op de ingeslagen weg, zowel met betrekking tot de tegenbewijsregeling in box 3 als met betrekking tot het werkelijke rendement in box 3 vanaf 2028. De vraag is of dat zo verstandig is.

Hij is terug van weggeweest, de ‘schenk u rijk’-constructie! Wat is de situatie: In het Belastingplan 2024 wordt voorgesteld de giftenaftrek in de VPB af te schaffen en geen (verkapt) dividend in aanmerking te nemen in box 2 in de IB ter zake van giften door de BV. Thans is een gift in de VPB voor maximaal € 100.000 aftrekbaar en wordt tot dat bedrag geen verkapt dividend in box 2 in aanmerking genomen. Uit de memorie van toelichting volgt dat deze maatregel wordt voorgesteld als tegenhanger voor de aftopping van de periodieke-giftenaftrek in de IB per 1 januari 2023 tot maximaal € 250.000 per huishouden.