Sijbren Cnossen (1936) is emeritus hoogleraar belastingrecht aan de Erasmus School of Economics in Rotterdam en emeritus hoogleraar economie aan de Universiteit Maastricht. Hij was ook verbonden aan buitenlandse universiteiten, waaronder de Law Schools van Harvard University, New York University en de University of Florida en aan het Netherlands Institute for Advanced Studies (NIAS).

Hij is (co)auteur van vele boeken en artikelen over de vormgeving en economie van belastingen, onder andere van de bundel “Ontwerp voor een Beter Belastingstelsel”, die in 2019 verscheen. Als adviseur van het IMF, de Wereldbank, South African Treasury, de OESO, de EU-commissie, USAID en HIID heeft hij meer dan 30 landen geadviseerd over het ontwerp en de hervorming van hun belastingstelsels.

In 2024 ontving Cnossen een eredoctoraat van de universiteit van Pretoria in Zuid-Afrika als erkenning voor zijn internationale autoriteit op het gebied van openbare financiën en belastingen. De jury van de Hofstra-penning, onder leiding van emeritus hoogleraar internationaal belastingrecht Kees van Raad, koos unaniem voor de toekenning van de penning aan Cnossen.

Gevarieerde levensloop

De Hofstrapenning wordt op 29 mei uitgereikt. Deze penning is in 1984 – het jaar waarin professor Hofstra 80 jaar werd – ingesteld door Wolters Kluwer. Henk Hofstra (1904-1999) was onder andere belastinginspecteur, hoogleraar fiscaal recht aan de Universiteit Leiden, Tweede Kamerlid voor de PvdA, minister van Financiën in het tweede kabinet-Drees, maar ook financieel directeur van een scheepswerf.

"Een gevarieerder levensloop dan die van Hofstra is moeilijk denkbaar", stelt Rens Pieterse, universitair docent fiscaal recht aan de Universiteit Leiden en de Vrije Universiteit in Amsterdam. Pieterse schreef de biografie van Hofstra.

De aanleiding voor Wolters Kluwer om de Hofstrapenning in te stellen was het feit dat Hofstra destijds 50 jaar lang in diverse kwaliteiten als fiscalist werkzaam was geweest. Nog altijd wordt de penning toegekend aan 'degene die in enig geschrift blijk heeft gegeven van het vermogen fiscale vraagstukken door een scherpzinnige analyse en heldere betoogtrant toegankelijk te maken en op te lossen in een evenwichtige synthese van theoretische grondslagen en praktische toepasbaarheid'. 

Een van de grootste fiscalisten ooit

"Hofstra is een beetje vergeten", aldus Pieterse. Van Raad beaamt dat. "Als ik jonge fiscalisten spreek, is de kans verwaarloosbaar dat ze weten wie professor Hofstra is. De magistrale boeken die Hofstra heeft geschreven staan bij oudere fiscalisten nog weleens in de kast, maar jongeren hebben die boeken nooit gezien. Ook door studenten wordt er niet meer gelezen." Van Raad is dan ook blij dat de aanwezigen dit jaar bij de uitreiking van de Hofstra-penning een boek ontvangen met een selectie van belangrijke publicaties van Hofstra. Deze bloemlezing bevat met name teksten over grondslagen van het belastingrecht, ethiek en methodische aspecten van het wetgevingsproces en is samengesteld door Pieterse.

"Ik hoop dat dit boek bijdraagt aan de bekendheid van Hofstra onder fiscalisten", zegt Van Raad. "Want hij is een van de grootste fiscalisten ooit." Pieterse zegt: "Hij beheerste het belastingrecht in de volle breedte." Volgens Pieterse is ook het oude werk van Hofstra nog zeer goed leesbaar en ook actueel. "Hij schrijft magistraal."

Gepromoveerd bij Hofstra

"Het is terecht dat de Hofstrapenning naar Sijbren Cnossen gaat", vindt ook Pieterse. "En het leuke is dat Cnossen ooit bij Hofstra gepromoveerd is. Als enige, want andere promovendi haalden de eindstreep niet." En Hofstra mag dan een veelzijdig fiscalist geweest zijn, Cnossen is dat ook. "Kijk naar zijn literatuurlijst", zegt Van Raad. "Ik denk dat ik weinig lijsten van fiscalisten heb gezien die zowel wat lengte als diversiteit betreft daarbij in de buurt komen."

Als juryvoorzitter had Van Raad de eervolle taak om Cnossen te vertellen dat hij de Hofstrapenning zou krijgen. "Hij was geweldig verrast. Ik denk dat hij daar niet meer op gerekend had." Is het een mooie penning, die Cnossen straks krijgt? "Inmiddels wel", zegt Pieterse. "Vroeger was het een soort koperen medaille. Ik ben ook weleens bij een winnaar thuis geweest die hem niet meer kon vinden. Maar nu is het een prachtige onderscheiding."

Ander karakter

De Hofstrapenning wordt gemiddeld eens in de twee of drie jaar uitgereikt. De vorige keer, in 2023, ontving professor Inge van Vijfeijken de penning. De eerste keer, in 1984, ging de penning naar de latere professor Leo Stevens, toen nog wetenschappelijk hoofdmedewerker aan de Erasmus Universiteit Rotterdam, die in dat jaar 40 werd en vier jaar eerder was gepromoveerd op het proefschrift 'Belasting naar draagkracht'.

"Destijds had de prijs een ander karakter", stelt Van Raad. "Het was meer een aanmoedigingsprijs dan een oeuvreprijs." Bij de uitreiking van de prijs voerde Hofstra zelf het woord. Dat juist Stevens de eerste penning kreeg, had zijn volle instemming. Hofstra oordeelde dat Stevens werk zowel op grond van kwantiteit als op grond van kwaliteit en zorgvuldigheid de toekenning van de penning rechtvaardigde. Inmiddels maakt Stevens zelf deel uit van de jury van de Hofstrapenning.  

---------------------------

Uitreiking

Op 29 mei 2026 wordt de Hofstrapenning voor de 15e keer uitgereikt. De uitreiking vindt plaats in het Carlton Ambassador in Den Haag. Het evenement is kosteloos toegankelijk voor wie werkzaam is in de fiscaliteit. Mensen kunnen zich aanmelden op de website van Wolters Kluwer.

De jury van de Hofstra-penning bestaat uit Kees van Raad (voorzitter), Mariken van Hilten, Faustina Peters, Leo Stevens en Stef van Weeghel.

Bron: Tekst: Wilma van Hoeflaken