Het akkoord bevat op verschillende onderwerpen een duidelijke uitgestoken hand én op andere onderwerpen – zoals de hypotheekrenteaftrek – een duidelijke rode lijn. Op deze manier willen de drie partijen zowel ruimte houden voor onderhandelingen met andere partijen, maar elkaar ook vasthouden. De consequentie hiervan is dat er geen grote fiscale hervormingen of veranderingen worden voorgesteld. Tegelijkertijd toont het akkoord dat er flinke lastenverzwaringen zullen komen.

De nieuwe coalitie wil doorbraken bereiken in het stikstofbeleid en op de woningmarkt. Ook moet er geïnvesteerd worden in onderwijs, defensie en de economie. Daarbij kiezen de partijen bewust voor een langetermijnperspectief. In het coalitieakkoord worden miljarden euro’s vrijgemaakt voor deze onderwerpen. Aangezien de partijen in het coalitieakkoord ook hebben afgesproken dat het kabinet binnen de Europese kaders ten aanzien van het begrotingstekort en de staatsschuld zal blijven, moet het kabinet bezuinigen of de belastingen verhogen om deze plannen te betalen. In het coalitieakkoord worden verschillende bezuinigingen – onder andere op zorg – en lastenverzwaringen – zoals “de vrijheidsbijdrage” – voorgesteld.

Fiscale hervormingen

Een aantal fiscale onderwerpen valt op in het coalitieakkoord. Allereerst de herziening van het belasting- en toeslagenstelsel. Het is D66, VVD en CDA niet gelukt om tijdens de formatie keuzes te maken over de benodigde hervormingen. De partijen willen stapsgewijs een vereenvoudiging van het stelsel realiseren. Daarbij willen ze eerst de modernisering van de ICT-omgeving van de Belastingdienst en de Dienst Toeslagen afronden voordat er een hervorming komt. Het kabinet komt “voor het einde van 2026 met een hervormingsagenda met concrete mijlpalen” voor deze vereenvoudiging. Daarmee wordt deze ingewikkelde opgave overgelaten aan de nieuwe staatssecretarissen voor fiscaliteit en toeslagen.

Eveneens opvallend is de ambitie van het kabinet ten aanzien van box 3. Het nieuwe kabinet wil stimuleren “dat mensen hun spaargeld meer beleggen in de Nederlandse economie”. Daarom wil het kabinet met een ‘EU-beleggingsrekening’ komen en een ‘win-win-lening’ onderzoeken. Ook willen de partijen langetermijnbeleggingen stimuleren “door het nieuwe box 3 stelsel op werkelijk rendement door te ontwikkelen naar een vermogenswinstsystematiek”. In de Tweede Kamer is er bij de ‘rechtse’ oppositie voldoende steun om zo snel mogelijk naar een vermogenswinstbelasting in box 3 te bewegen. Het is de vraag wat dit betekent voor het huidige wetsvoorstel Wet werkelijk rendement box 3.

Suikerbelasting

Het meest opvallende fiscale voorstel in het coalitieakkoord is het plan om vanaf 2030 een heffing voor producenten van voedingsmiddelen in te voeren op basis van het suikergehalte. Het gaat om een suikerbelasting op voorverpakte voedingsmiddelen met een suikergehalte vanaf 6%. Daarmee lijken D66, VVD en CDA ervoor te kiezen om een uitgewerkt voorstel van studenten fiscaal recht van de UvA en de Bond voor Belastingbetalers in te voeren (zie WFR 2024/185). Het invoeren van een suikerbelasting op alle voorverpakte voedingsmiddelen kan een pragmatische oplossing bieden voor een knelpunt in de gedifferentieerde verbruiksbelasting op alcoholvrije dranken: dat er minder belasting binnenkomt als er minder suiker wordt geconsumeerd.

De eerste reacties vanuit andere politieke partijen en maatschappelijke spelers op de plannen van D66, VVD en CDA zijn gemengd. Het wordt als positief gezien dat deze partijen kiezen voor stabiliteit, voorspelbaarheid en investeringen in de toekomst. GL-PvdA benadrukte constructief te zullen zijn, maar er ook alles aan te zullen doen om de plannen ‘socialer en groener’ te maken. Op dinsdag 3 februari debatteert de Tweede Kamer over het eindverslag van de informateur en over de plannen van D66, VVD en CDA.