De reacties vanuit de Tweede Kamer op deze aankondiging waren kritisch. Klaver (GL-PvdA) vond het “ronduit ongepast” dat de Minister van Financiën en niet de verantwoordelijke staatssecretaris dit nieuws maakte én dat dit gebeurde terwijl het over de regeringsverklaring moest gaan. Bikker (CU) verbaasde zich over deze aankondiging in het licht van de eerdere argumenten tegen inhoudelijke verbeteringen: de tijdslijn en de budgetneutraliteit. Eerdmans (JA21) en Vermeer (BBB) vinden het inhoudelijk positief dat het plan terug naar de tekentafel gaat, maar ook verwonderlijk omdat vergelijkbare verbeteringen eerder werden weggestemd. Daarbij verwijten ze de VVD partijpolitiek handelen.

Regeringsverklaring

In het debat over de regeringsverklaring stonden twee achterliggende vragen centraal. Allereerst, hoe wil het minderheidskabinet-Jetten de samenwerking met de oppositiepartijen vormgeven, om meerderheden in het parlement te vinden? Maar ook, welke plannen en financiële dekking hebben voldoende politiek draagvlak? De meeste aandacht ging daarbij uit naar het voorstel om de AOW-leeftijd te verhogen, conform de toenemende levensverwachting. Dit is voor GroenLinks-PvdA en de vakbonden onbespreekbaar. Dankzij een snelle politieke deal met de van de PVV afgesplitste Groep Markuszower en de SGP om de “voorgenomen aanscherping van de AOW-systematiek te verzachten” werd de angel – voorlopig – uit dit dossier gehaald.

In het verlengde van de beoogde bezuiniging op de AOW waren de oppositiepartijen kritisch op alle voorgestelde bezuinigingen en lastenverzwaringen. Daarbij ging er veel aandacht uit naar de ‘vrijheidsbijdrage’, die door Dijk (SP) ‘Trumptaks’ en door Klaver (GL-PvdA) ‘Bontenbalbelasting’ wordt genoemd. De inhoudelijke kritiek is dat de lagere en middeninkomens een onevenredig groot deel van deze bijdrage moeten gaan betalen. GL-PvdA, BBB, PvdD, SP, 50PLUS en Volt hebben een motie ingediend met de oproep aan het kabinet om uiterlijk bij de Voorjaarsnota met alternatieven te komen voor de “voorgestelde defensiebelasting, zodat de rekening niet wordt neergelegd bij gewone mensen”.

Naar de tekentafel

In zijn eerste debat als premier benadrukte Jetten zeer bewust te zijn dat zijn kabinet steun vanuit de oppositiepartijen nodig heeft om beleid te realiseren. Om vastgelopen thema’s – zoals stikstof, migratie en de woningmarkt – los te trekken en grote keuzes te kunnen maken wil zijn kabinet zeer nauw samenwerken met de oppositie en relevante spelers uit de samenleving. Daarbij is er ruimte om te onderhandelen, maar zijn er ook rode lijnen – zoals de hypotheekrenteaftrek – waarover het kabinet niet wil onderhandelen. Ondanks deze dubbele boodschap verliep het eerste debat soepel voor de nieuwe premier.

Minister-president Jetten was tijdens het debat een stuk minder stellig dan minister Heinen over het nieuwe box 3-stelsel. In zijn reactie op vragen vanuit de Kamerleden gaf hij aan problemen te voorzien bij de behandeling van de Wet werkelijk rendement box 3 in de Eerste Kamer. In dit licht moeten de Staatssecretaris en Minister van Financiën kijken naar mogelijke oplossingen. Of dit zal leiden tot een aanpassing van het wetsvoorstel, of tot andere keuzes bij het Belastingplan, is nog niet bekend. De belangrijkste politieke vraag hierbij is of het kabinet-Jetten bereid is om de eis van budgetneutraliteit los te laten bij de reparatie van het voorstel.