Dat blijkt uit het rapport ‘Erfbelasting in beeld: feiten, percepties en voorkeuren van Nederlanders’ van het Centraal Planbureau (CPB) dat afgelopen week werd gepubliceerd. Deze conclusies uit het rapport staan haaks op de aanname dat de erfbelasting onpopulair of zelfs ‘de meest gehate belasting’ zou zijn. Het rapport toont dat de meeste Nederlanders relatief weinig belasting betalen over erfenissen en schenkingen én dat er maatschappelijk draagvlak is voor het (zwaarder) belasten van grote erfenissen.

In de onderzoeken naar vermogensongelijkheid en de verschillen in belastingdruk op inkomen en vermogen wordt steevast benoemd dat de erfenissen een belangrijke rol spelen in de toenemende vermogensongelijkheid. De redenering daarachter is dat sommige mensen het ‘geluk’ hebben een erfenis te ontvangen en dat dit leidt tot een financiële voorsprong ten opzichte van de mensen die geen of een kleine erfenis ontvangen. Daarbij wordt benadrukt dat de groep mensen met hogere inkomens en vermogens doorgaans meer erft, waardoor de vermogensongelijkheid toeneemt. In dit licht pleitten onderzoekers en rapporten doorgaans voor een hogere – c.q. meer progressieve – erfbelasting.

Vrijstelling

De studie van het CPB naar de erfbelasting brengt op basis van aangiftegegevens de schenk- en erfbelasting in kaart. Daarbij wordt gekeken hoeveel vermogen er wordt overgedragen; hoe zwaar dit vermogen wordt belast; en in hoeverre de belastingdruk daarbij verschilt. In 2022 – de meest recente data – werd er € 28,5 miljard nagelaten, waarover € 2,4 miljard erfbelasting werd betaald. De opbrengst is in de periode 2013-2022 fors toegenomen. Enerzijds omdat er meer mensen zijn overleden en anderzijds omdat het vermogen in de eigen woning is toegenomen. De opbrengst van de schenkbelasting is in deze periode verdubbeld naar € 0,8 miljard.

Het rapport maakt inzichtelijk dat de impact van de erf- en schenkbelasting voor de meesten zeer beperkt is en daarmee de belastingdruk (relatief) laag. Het CPB geeft aan dat een groot deel van de erfenissen onder de vrijstelling valt. Ongeveer twee derde van de erfenissen is (veel) kleiner dan € 50.000. Gemiddeld betalen de partners “nauwelijks belasting door de ruime vrijstelling”. Erfgenamen zonder directe familieband met de overledenen hebben de hoogste belastingdruk, die oploopt tot gemiddeld 36% voor de grootste erfenissen. De “belastingdruk op schenkingen is gemiddeld ongeveer 5%, maar verschilt sterk naar relatie en omvang”.

Opvattingen

In het rapport wordt alleen gekeken naar de perceptie ten aanzien van de erfbelasting – omdat de relevante data ten aanzien van de schenkbelasting ontbreken. De opvattingen over de erfbelasting hangen – niet verbazingwekkend – sterk samen met de opvattingen over vermogensverdeling en politieke voorkeuren. Ook hangt de opvatting ten aanzien van de erfbelasting deels af van eigen belangen. In dit licht is het niet vreemd dat er meer weerstand is tegen het belasten van kleine erfenissen dan grote erfenissen én dat “meer dan de helft van de mensen de voorkeur geeft aan hogere erfbelastingtarieven dan de huidige”.

In het coalitieakkoord van D66, VVD en CDA is de erfbelasting niet opgenomen en in reactie op het CPB-rapport benadrukte minister Heinen (Financiën) in de media dat het kabinet geen plannen heeft om de erfbelasting aan te passen. Desondanks is eerder in politieke debatten benoemd, o.a. door PRO, dat een hogere erfbelasting voor vermogenden een mogelijkheid kan zijn om financiële dekking te vinden voor het box 3-dossier. Het rapport zal ongetwijfeld benut worden in politieke debatten rondom vermogensongelijkheid. Aangezien komende jaren – met het overlijden van de ‘babyboom-generatie’ – de grootste vermogensoverdracht ooit zal plaatsvinden zal het belasten van deze vermogensoverdracht een belangrijk politiek onderwerp worden.