Per 1 januari 2026 is art. 11 lid 4 SW 1956 gewijzigd naar aanleiding van het Breukdelen-arrest (HR 16 februari 2024, ECLI:NL:HR:2024:239, BNB 2024/41, V-N 2024/9.11).
De aanpassing houdt in dat als de verdeling van een huwelijkse gemeenschap afwijkt van verdeling bij helfte, een fictieve schenking wordt aangenomen bij diegene die meer dan de helft ontvangt. Het arrest zag op een afwijkende verdeling in het zicht van overlijden, maar de aanpassing is breder en geldt uitdrukkelijk ook voor een afwijkende verdeling bij leven, dus bij echtscheiding. Ik vrees dat daarmee veel vaker sprake is van een fictieve schenking op grond van art. 11 lid 4 SW 1956 dan de meesten van ons bevroeden.
Een voorbeeld is dat de in gemeenschap van goederen getrouwde echtelieden in goed onderling overleg op 1 juli 2024 ieder op zichzelf gaan wonen en leven. Om wat voor reden ook duurt het scheidingsproces langer dan verwacht en wordt het verzoek tot echtscheiding pas ingediend op 1 juli 2026. Wat ik in de praktijk vaak zie is dat partijen dan voor de verdeling aansluiten bij het moment dat ze feitelijk uiteen zijn gegaan, in het voorbeeld dus 1 juli 2024. De fictie van art. 11 lid 4 SW 1956 sluit echter aan bij het moment van ontbinding van de huwelijkse gemeenschap. Dat is het moment van indiening van het verzoek tot echtscheiding op 1 juli 2026. Dat betekent dus dat de verdeling op moment van de juridische verdeling vermoedelijk niet 50/50 zal zijn. Voor alle duidelijkheid: het overgangsrecht voorziet hier niet in. Ik zou overigens menen dat in deze situatie geen bevoordeling aanwezig is. Maar in de praktijk zullen adviseurs toch op zijn minst op het risico moeten wijzen.
Een andere situatie is dat de echtelieden zijn getrouwd op huwelijkse voorwaarden, waarbij een periodieke verrekening is overeengekomen. Echter, zoals in de praktijk zo vaak gebeurt, is er nooit uitvoering gegeven aan het verrekenbeding. Bij de scheiding komen partijen tot een verrekening die afwijkt van 50/50 van het aanwezige vermogen. Nu geldt op grond van art. 1:141 lid 3 BW dat als aan een verrekenbeding geen uitvoering is gegeven, het aanwezige vermogen wordt vermoed te zijn gevormd uit hetgeen verrekend had moeten worden, tenzij uit de eisen van redelijkheid en billijkheid in het licht van de aard en omvang van de verrekenplicht anders voortvloeit. Die laatste bepaling biedt wellicht nog uitkomst, maar anders lijkt hier mogelijk ook sprake van een fictieve schenking. Daarbij komt wel de vraag op in hoeverre de inspecteur nu mag vragen aannemelijk te maken dat het aanwezige vermogen niet is gevormd uit hetgeen verrekend had moeten worden.
Een tegeltjeswijsheid is ‘van scheiden komt lijden’. De wetgever heeft bewust gekozen voor belastingheffing over ongelijke breukdelen, ongeacht de civielrechtelijke of fiscale beweegredenen voor die verdeling. Verschillende partijen hebben destijds gevraagd om een tegenbewijsregeling bij de fictie van art. 11 lid 4 SW 1956. Een dergelijke toevoeging lijkt mij gezien het voorgaande zeer wenselijk.
Informatiesoort: Uitvergroot
Rubriek: Schenk- en erfbelasting