Afgelopen week debatteerde de Eerste Kamer over het toekomstige box 3-stelsel. Daarbij benadrukten de senatoren het ongemakkelijk te vinden om te spreken over een wetsvoorstel dat op korte termijn nog zal worden aangepast. Liever hadden ze het volledige pakket – inclusief de wijzigingsvoorstellen – tegelijkertijd behandeld. Pas zodra duidelijk is hoe het kabinet de verschillende knelpunten in het nieuwe box 3-stelsel oplost, wil de Eerste Kamer over het wetsvoorstel stemmen.

Het wetsvoorstel Wet werkelijk rendement box 3 vervangt het huidige box 3-stelsel – met forfaits en de tegenbewijsregeling – door een belasting over het werkelijk behaalde rendement. Afgelopen februari nam de Tweede Kamer dit wetsvoorstel met ‘pijn in de buik’ aan. Een groot deel van de Tweede Kamer zou de ‘papieren’ waardestijgingen liever niet belasten. Maar het wegstemmen van het wetsvoorstel had tot miljarden euro’s aan budgettaire derving geleid, waardoor het lastig was om tegen het wetsvoorstel te stemmen. Nadat de Tweede Kamer het wetsvoorstel had aangenomen, kondigde het kabinet-Jetten aan het voorstel te willen verbeteren én door te ontwikkelen naar een vermogenswinstsystematiek.

Wetgevingsproces

In het debat waren de Eerste Kamerleden zowel kritisch over het wetgevingsproces als de inhoud van het wetsvoorstel. Op het proces klonken twee punten van kritiek. Allereerst dat het vreemd is om het huidige wetsvoorstel te behandelen, terwijl het kabinet nog aan een novelle werkt om het voorstel te wijzigen. Het andere punt van kritiek was dat het momenteel te onzeker is wanneer de transitie naar een volledige vermogenswinstbelasting wordt gerealiseerd. Van der Linden (VVD) vroeg in dit licht of de Wet werkelijk rendement een horizonbepaling – met een einddatum voor de vermogensaanwasbelasting – kon krijgen.

Inhoudelijk focusten de Eerste Kamerleden op drie punten. Allereerst de (on)rechtvaardigheid van het belasten van de ‘papieren’ vermogensaanwas. Daarbij wil een Kamermeerderheid alleen de gerealiseerde vermogenswinst belasten. Alleen Crone (GL-PvdA), Van Apeldoorn (SP) en Hartog (Volt) beschouwen het huidige wetsvoorstel als een rechtvaardige oplossing. Het tweede punt van kritiek is de complexiteit – in lijn met de kritiek vanuit de Raad van State. Holterhues (CU) en Van Rooijen (50Plus) benadrukken dat het voorstel tot grote problemen in de uitvoering zal leiden. Ten slotte was er veel aandacht voor de behandeling van de tweede woning in het nieuwe box 3-stelsel.

Budgettaire neutraliteit

Staatssecretaris Eerenberg (Financiën) benadrukte in het debat dat het zijn doelstelling is om “op de beste manier bij vermogenswinst” te komen én om zo snel mogelijk de tegenbewijsregeling af te schaffen. Het wetsvoorstel Wet werkelijk rendement box 3 is volgens het kabinet een noodzakelijke tussenstap, waarmee de problemen rondom de huidige tegenbewijsregeling worden opgelost én er voldoende belastingopbrengsten worden opgehaald. De staatssecretaris geeft aan dat het implementeren van het huidige wetsvoorstel – met de aanpassingen die nog uitgewerkt worden – voor veel belastingplichtigen én de overheid leidt tot een materiële verbetering. De budgettaire neutraliteit is daarbij het doorslaggevende argument.

Rondom Prinsjesdag zal het kabinet de Kamer informeren over zowel de aanpassingen aan de Wet werkelijk rendement box 3 als de doorontwikkeling naar een vermogenswinstbelasting. Het is daarbij de vraag in hoeverre het kabinet bereid is om op de korte termijn een budgettaire derving te accepteren om de overgang naar het belasten van de gerealiseerde vermogenswinst (versneld) te realiseren. Daarnaast is het de vraag of een vermogenswinstbelasting al per 2029 of 2030 gerealiseerd kan worden. Indien dit – technisch – mogelijk blijkt, dan zal de Eerste Kamer het lastig vinden om vóór de maatschappelijk onpopulaire en complexe Wet werkelijk rendement box 3 te stemmen.