In een digitale omgeving van de Belastingdienst doken in 2025 tientallen miljoenen bestanden op die mogelijk relevant zijn voor gevoelige dossiers zoals de parlementaire enquête naar het toeslagenschandaal. BDO schreef er een rapport over dat onder ogen kwam van oud-Kamerlid Pieter Omtzigt. Hij trekt harde conclusies. "Onthutsend, ontluisterend en laat diepe rot in de democratische rechtsstaat zien", schrijft hij op sociale media.
De datakluis stamt uit 2019. Om te voldoen aan privacywetgeving zette de Belastingdienst destijds grote hoeveelheden documenten achter slot en grendel, omdat zij op dat moment niet in staat was ze juist te archiveren of om vast te stellen of ze bewaard of vernietigd moesten worden. Vervolgens raakte de kluis jarenlang uit beeld tot vorig jaar. De datakluis bevat circa 25 miljoen bestanden, waarvan het grootste deel nu wordt geïndexeerd om doorzoekbaar te worden.
Omtzigt die brede waardering kreeg voor het aankaarten in de landelijke politiek van misstanden bij de uitvoering van het toeslagenstelsel, typeert het gedoe rondom de ontdekte data als 'een megadoofpot bij de Belastingdienst'. Op onder meer LinkedIn en X schrijft de mede-oprichter van de partij Nieuw Sociaal Contract dat de gegevens uit de datakluis "onmiddellijk helderheid kunnen scheppen voor de slachtoffers van het toeslagenschandaal: waarom zij precies zijn uitgekozen, op basis van welke signalen en wanneer de Belastingdienst/(toeslagen) wist dat zij volledig fout zat".
Omtzigt verwijst naar zowel Trouw als GeenStijl voor een 'goede en verwoestende analyse' van de het gebeuren rondom de datakluis op basis van het BDO-rapport.
Volgens de politieke leiding op Financiën is er geen sprake van opzet bij het achterhouden van de data door de Belastingdienst. Het BDO-rapport spreekt eerdere verklaringen tegen die de staatssecretarissen van Financiën, Eelco Eerenberg en Sandra Palmen, in mei gaven. Zij verklaarden dat de datakluis ‘bij toeval’ was ontdekt tijdens een opschoningsactie van de harde schijf. De documenten waren door een ‘technische fout in de zoeksoftware’ ook onvindbaar geworden.
Uit de BDO-reconstructie blijkt het verhaal toch anders te zijn. De data werden in het voorjaar van 2019 in opdracht van de ambtelijke top in een afgeschermde bewaaromgeving gezet vanwege privacy-issues. Trouw meldt dat krap een jaar later, in 2020, de Pok-commissie alle informatie opvroeg over de toeslagenaffaire. Maar de kluisdocumenten werden niet gegeven, ook niet toen een ambtenaar de ambtelijke leiding waarschuwde dat er informatie in de kluis zat waar de commissie om vroeg. De waarschuwing werd genegeerd. De projectorganisatie liet de kluis onvermeld én afgesloten, vanwege de ‘organisatorische complexiteit’, zo schrijft BDO nu. Ze noemen dit besluit ‘niet terecht’.
Vaststaat is dat de Tweede Kamer de kwestie hoog opneemt. Voormalig Kamerlid Senna Maatoug wordt voorzitter van een parlementaire onderzoekscommissie die zich bezig gaat houden met de plots opgedoken datakluis met informatie bij de Belastingdienst. Maatoug was Kamerlid voor GroenLinks-PvdA en maakte tot 2024 zelf deel uit van de Parlementaire Enquêtecommissie Fraudebeleid en Dienstverlening, een van de twee commissies waarvoor deze datakluis is achtergehouden. De onderzoekscommissie kijkt onder haar voorzitterschap onder andere mee met het beoordelen van de gevonden bestanden en adviseert hoe het kabinet de documenten moet delen.
Bron: Redactie TaxLive/Trouw/LinkedIn/X