“Tegenwoordig werken we met een platte redactie-organisatie”, steekt Knuist van wal als verklaring voor zijn functietitel. “Dat wil zeggen, de clusterredacteuren hebben de eindverantwoordelijkheid voor hun eigen specialismen. Ik kijk elke week de hele kopij door en bewaak het evenwicht tussen invalshoeken, de diversiteit in onderwerpen en de afwisseling in generieke en specialistische zaken”, vertelt hij.

De koppeling tussen Vakstudie Nieuws en fiscale encyclopedie De Vakstudie is zeer nauw, omdat beide uitgaven volledig zijn geïntegreerd binnen het digitale platform InView. Zodra nieuw beleid of een rechterlijke uitspraak is becommentarieerd in Vakstudie Nieuws, wordt het item later als vaste aantekening onder het desbetreffende wetsartikel in de fiscale encyclopedie verwerkt.

De totstandkoming van deze vaktitels vraagt enige toelichting omdat het afwijkt van het beeld wat mensen doorgaans hebben over ‘onafhankelijke journalistiek’ zoals bij de realisatie van kranten en andere publieksmedia. De uitgever van het vakblad, Wolters Kluwer, is al jaren succesvol in de markt met auteursteams, een ploeg van experts in het vak, die naast hun primaire werk in het fiscale vak het blad inhoudelijk vullen en samen met de uitgever de koers bepalen en de formule bewaken. Dit in tegenstelling tot ‘professioneel’ geleide vakbladen die worden gemaakt door beroepsjournalisten of redacteuren in vaste dienst. De auteurs bij Vakstudie Nieuws, ‘medewerkers’ genoemd, komen uit alle geledingen van het vak en hebben overdag dus een andere baan: onderwijs, rechtspraak, belastingadvies, beleidsmakers van het departement en uiteraard fiscalisten in dienst van de Belastingdienst.

900 kanten

In de redactionele keten van Vakstudie Nieuws lezen de verantwoordelijke clusterredacteur, de redactiesecretaris en de eindredacteur inhoudelijk met elkaar mee. “Het unieke aan Vakstudie Nieuws is”, merkt Knuist trots op, “dat in elk van deze schakels de aantekening wordt verrijkt en correcties worden doorgevoerd. Daarmee is het eindproduct met recht een bijdrage die door de hele redactie wordt gedragen. En door de diversiteit in de samenstelling van het auteurskorps en de redactie is er altijd een veelkleurige kijk op zaken.”

Knuist noemt een voorbeeld uit de rechterlijke macht. “Een rechter uit ons medewerkersteam zal nooit een zaak toegewezen krijgen die van dezelfde rechterlijke instantie is waar hij of zij werkt. Je zal dus nooit iets over een zaak lezen in ons blad waarbij er belangenverstrengeling speelt of dat iemand een bepaalde gang van zaken probeert goed te praten. Dat wordt meteen gecorrigeerd door ons systeem van ‘tegenlezen’ in de redactieketen.” Ook zal een belastingadviseur in dit voorbeeld gecorrigeerd worden als zijn kantoor een van de procespartijen is in een bepaalde zaak. Knuist: “Je ziet vrij snel wanneer een auteur zich laat leiden door de proceshouding van een collega. Ik hou als tegenlezer zo’n auteur dan een spiegel voor. Andersom speelt dit natuurlijk ook. De Belastingdienst die onnodige procedures voert bijvoorbeeld. Daar moet je een belastingadviseur op zetten als tegenlezer of als primaire commentator. Bij kennisstandpunten van de Belastingdienst is dat welhaast een voorwaarde.”

Gevraagd naar het hoogtepunt van zijn tijd bij Vakstudie Nieuws noemt de jong ogende Knuist het telkens terugkerende unieke concept van diversiteit in de redactie. “Ik ben een echte verslinder van vakinformatie en zelf denk je dat je wel redelijk weet hoe het zit als er nieuwe wetgeving of een arrest is verschenen. Maar op het moment dat je dan binnenkomt in een redactievergadering verbaast het me hoeveel nieuwe aspecten er dankzij het redactieteam worden toegevoegd aan mijn kijk op de zaak. Mensen die er op heel abstract niveau naar kunnen kijken en er voor mijn gevoel wel ‘900 andere aspecten’ aan toevoegen. Overdreven natuurlijk maar zo voelt het wel”, glundert de bevlogen Knuist.

Gedurende het hele gesprek maakt de eindredacteur duidelijk dat je hartstochtelijk van het fiscale vak moet houden om te kunnen aanschuiven bij de redactie van het ‘beste fiscale blad’ van Nederland. Ze vergaderen elke week, fysiek of via Teams, en bepalen gezamenlijk de inhoud van het blad. De aantekeningen in Vakstudie Nieuws zijn niet op persoonlijke titel geschreven, maar altijd onder redactionele verantwoordelijkheid. “De anonimiteit van de annotator is geenszins een vorm van verschuilen of geheimzinnigheid. Ze staan immers gewoon in het colofon”, benadrukt Knuist, “maar de anonimiteit van de aantekeningen zelf is een weloverwogen keuze om tot kwaliteit te komen”, stelt hij vast. “Door het meerogenprincipe van ons redactioneel proces hebben de aantekeningen namelijk nooit een eenzijdige input. Bovendien kunnen de auteurs kritisch zijn op hun eigen werkveld of, overdreven gesteld, tegen het belang van hun werkgever in schrijven zonder dat dit direct persoonlijke consequenties heeft.”

Evenwichtige verdeling

Vakstudie Nieuws werd vlak na de Tweede Wereldoorlog opgericht door destijds uitgeverij Kluwer om ‘orde te scheppen in de wildgroei aan nieuwe wetgeving en naoorlogse belastingmaatregelen’. Sinds de oprichting heeft het jurisprudentieblad zich ontwikkeld tot de belangrijkste onafhankelijke informatiebron voor de Nederlandse fiscale professional. Vanaf het begin is gekozen voor een unieke redactionele formule: de redactieleden en auteurs zijn afkomstig uit alle geledingen van de fiscaliteit. Zowel hoogleraren, belastingadviseurs uit de commerciële praktijk, rechters, als topambtenaren van het Ministerie van Financiën en de Belastingdienst schrijven mee. Dit zorgt al decennia voor een breed gedragen en evenwichtig juridisch commentaar, zonder dat één partijpolitieke of commerciële visie domineert.

“De evenwichtige verdeling van onze medewerkers over alle geledingen van het fiscale speelveld is nodig, want ook onze abonnees bevinden zich in alle facetten van de fiscale praktijk”, zegt de eindredacteur. “Wij schrijven dus niet alleen voor belastingadviseurs, maar ook voor inspecteurs, rechters en de fiscale wetenschap. Zo zal iedere abonnee van Vakstudie Nieuws er iets van zijn of haar gading in aantreffen, ook de wetgever zelf. En het mooiste is natuurlijk als we met ons werk kunnen bijdragen aan betere en rechtvaardigere belastingen in ons land.”

Vertrouwen

Uit onderzoek van Goldman Sachs blijkt dat bijna de helft van de werkzaamheden in de fiscale dienstverlening is te automatiseren met behulp van zogenoemde generatieve AI, modellen voor kunstmatige intelligentie die zijn ontworpen om nieuwe inhoud te genereren in de vorm van geschreven tekst, beeld, audio of video. Wolters Kluwer heeft daar een actief beleid in door eigen AI-toepassingen als AI Discovery (in InView Tax) en Libra AI Workspace te koppelen aan haar eigen databanken met betrouwbare bronnen. Hiermee kan de fiscalist snel valide concepten opstellen voor fiscale memo's, bezwaarschriften, adviesrapporten en aangifteschema’s zonder zich op riskante openbare AI-modellen (zoals de standaard ChatGPT) te moeten baseren die kunnen 'hallucineren' of onjuiste antwoorden verzinnen.

Knuist relativeert het belang van AI voor het maakproces van zijn blad. “Natuurlijk, AI kan helpen met het maken van samenvattingen, ik noem maar wat, maar het zal, voorlopig althans, het typische menselijke werk, niet kunnen vervangen door een taalmodel. Denk daarbij aan onderling overleg met redacteuren en collega’s op kantoor waarbij ‘gevoel’ over een inhoudelijk onderwerp belangrijk is. Dat klinkt wat zweverig maar wat ik bedoel is dat AI zijn meerwaarde toont in typische cognitieve zaken maar affectieve zaken zoals visie, empathie of ‘gedrag’ niet kan genereren of beoordelen”, legt de fiscalist uit.

Hij noemt een voorbeeld uit zijn eigen adviespraktijk. “AI kan prima een concept advies genereren voor een klant maar als het aankomt op de kern van het advies, de ondernemer die mij recht in de ogen kijkt en vraagt ‘wat vind jij ervan?’, komt het aan op vertrouwen in je advies. Daar zal AI voorlopig zeker geen rol in gaan spelen want vertrouwen tussen twee mensen valt mijns inziens niet te vervangen. De kernvraag wordt dan, durf je te vertrouwen op een AI-advies alleen op papier? Daar komt dus nog wat meer bij te kijken dan alleen generatieve AI. De menselijke controlefunctie, het handwerk, krijgt in mijn ogen een belangrijke rol, ook al is het alleen maar om hallucinaties te ontdekken en te elimineren”, overziet Knuist. Op wetgevingsniveau ziet hij een belangrijke controlefunctie van het blad om kritisch te kijken naar de kwaliteit van de belastingwetgeving. “Vakstudie Nieuws groeit in haar rol als hoeder van betrouwbaarheid.”

“Een ander gevaar wat ik heden ten dage zie bij gebruik van AI is de beoordeling van de kwaliteit van antwoorden: zijn ze [de antwoorden] daadwerkelijk objectief of zijn ze wenselijk? En dat staat nog los van hoe goed iemand is in het schrijven van prompts. Je moet zelf een hoop ervaring en kennis opdoen om de antwoorden van AI op waarde te schatten. Hoe beter je dat kan, hoe relevanter je wordt als mens en professional. Daarom vind ik het zo belangrijk dat we de jonge generatie het ambacht van analyseren en schrijven doorgeven. Dat levert je ook nog eens skills op om AI maximaal te benutten.

Toekomst

Knuist ziet de toekomst van Vakstudie Nieuws nauw verbonden met de toekomstige generatie jonge auteurs. Zelf heeft hij veel baat gehad bij Leo Stevens als leermeester. “Ik gun dat iedereen, dat je gewoon met goede mensen werkt in een inspirerende omgeving, fysiek of digitaal, dat maakt niet uit. Dat je het fijn vindt om bij een professionele club te zitten die je kritisch vermogen bijbrengt en je leert om lef te hebben en op een andere stoel te gaan zitten waardoor je het arrest vanuit een andere optiek bekijkt. Hartstikke leerzaam. De redactie van Vakstudie Nieuws is zo’n club”, reflecteert de eindredacteur.

Dat Knuist zelf voortdurend andere rollen pakt of verschillende perspectieven zoekt, blijkt uit zijn bijdragen aan tal van andere vakmedia. Zo is hij vanaf 2015 betrokken bij TaxVisions. “Een verhaal vertellen met visuele elementen verloopt heel anders in je hoofd dan schrijven voor een puur tekstueel medium. Je moet niet alleen leren om kort en bondig te formuleren in het script maar je leert ook om zaken weg te laten zonder de essentie geweld aan te doen. En het eerste wat je natuurlijk doet, en dat doe je wanneer je het eerst over een zaak leest, is dat je meteen een structuurtje tekent, of het nou om een zaak gaat of om een kennisstandpunt, dat maakt niet uit. Structuurtjes waar alles heenloopt en terugkomt of niet. Dan is TaxVisions een ideale tool en absoluut niet een product dat als laatste op de ranglijst van de informatieketen hoort. Integendeel, het leert je dat het begrip van fiscale problematiek op uitzonderingen na helemaal niet afhankelijk is van feiten. En dat TaxVisions mijn enige werk is waarbij mijn kinderen enthousiast meekijken in wat ik aan het creëren ben, haha. Dat zegt veel. Dus als je het hebt over de toekomst lijkt me dat een prima afsluiting”.

Bron: Tekst: Gé Konings -- Fotografie: Berly Damman