Mag wel worden uitgegaan van enkele processen-verbaal uit een strafrechtelijk onderzoek jegens een belastingplichtige derde?
Artikel 39f van de Wet justitiële en strafvorderlijke gegevens (Wjsg) geeft het Openbaar Ministerie de bevoegdheid om strafvorderlijke gegevens te verstrekken aan derden voor doeleinden buiten de strafrechtspleging. Een van de doelen is toezicht op regelgeving onder welke noemer ook gegevens aan de Belastingdienst worden verstrekt.
De Wjsg kent geen verplichting om aan derden strafvorderlijke gegevens te verstrekken, maar schept een bevoegdheid. De grenzen van die bevoegdheid zijn uitgewerkt in de Wet en de aanwijzing verstrekking strafvorderlijke gegevens voor buiten de strafrechtspleging gelegen doeleinden (aanwijzing wet justitiële en strafvorderlijke gegevens, 2018A003).
Onder de kop “geen service” is in de aanwijzing opgetekend dat het verstrekken alleen mogelijk als het past binnen de taakuitoefening van het Openbaar Ministerie en voor zover dit noodzakelijk is wegens een zwaarwegend algemeen belang. Dat betekent dat strafvorderlijke gegevens niet mogen worden verstrekt op grond van het enkele belang dat de derde daarbij heeft. Uitgaande van verstrekking aan de Belastingdienst voor heffingsdoeleinden, vraag ik mij af of daadwerkelijk aan een zwaarwegend algemeen belang wordt getoetst. Dat alles geldt temeer in die situaties waarbij een belastingplichtige geen deelgenoot is van de strafrechtelijke procedure, doordat hij nimmer als verdachte is gehoord of wordt vervolgd.
In de aanwijzing is expliciet benoemd dat als de uitkomst van een strafrechtelijk onderzoek nog onzeker is, meer terughoudendheid dient te worden betracht bij een verstrekking aan derden. Bij deze belangenafweging dienen de beginselen van noodzakelijkheid, subsidiariteit en proportionaliteit te worden betrokken. Er staat ook dat wanneer nog geen definitieve vervolgingsbeslissing is genomen, als uitgangspunt geldt dat geen informatie wordt verstrekt tenzij er sprake is van een zwaarwegend belang dat de verstrekking in dat geval rechtvaardigt. Ook dient dan sprake te zijn van een spoedeisend belang.
Indien een verzoek ex art. 55 AWR door de Belastingdienst wordt gedaan aan het Openbaar Ministerie tot het verstrekken van stukken uit een strafdossier, zouden voornoemde afwegingen als neergelegd in de aanwijzing evenzeer dienen te worden betrokken. Dat alles geldt temeer indien het Openbaar Ministerie bepaalt welke stukken worden overgelegd.
In mijn huidige praktijk heb ik te maken met enkele dossiers waarbij mijn cliënten geen onderwerp zijn van strafrechtelijk onderzoek, maar de leverancier of afnemer wél en modi operandi worden gesteld, waarvan ook mijn cliënt gebruik zou moeten hebben gemaakt, al is er geen (uitgebreid) onderzoek gedaan met betrekking tot de cliënt zelf.
Een van die zaken betreft een zaak die heeft gediend bij Hof Den Haag en waar 16 juli 2026 door het Hof is beslist dat de verklaring van de belastingplichtige geloofwaardig wordt geacht (ECLI:NL:GHDHA:2026:2461). De staatssecretaris is tegen deze waardering van de feiten evenwel in cassatie gegaan.
Hoewel ik normaliter niet napleit – zeker niet indien nog een cassatieberoep aanhangig is – valt het mij als procesgemachtigde zwaar, ondanks het feit dat voornoemde uitspraak van het Hof goed heeft uitgepakt, dat er veel voor nodig is om een eventueel bewijsvermoeden te bestrijden, iets dat in deze zaak in bezwaar en beroep nog niet was gelukt.
In zo’n zaak word je als belastingplichtige en/of procesgemachtigde in een fiscale zaak slechts ten dele gekend in een strafdossier. De inspecteur legt alleen die processen-verbaal over die hij heeft opgevraagd of verkregen. En waar de Hoge Raad onder meer op 4 mei 2018 (ECLI:NL:HR:2018:672) heeft beslist dat uitsluitend de stukken die de inspecteur ter raadpleging ter beschikking staan of hebben gestaan en die van belang kunnen zijn voor de geschilpunten tot op de zaak betrekking hebbende stukken behoren, moet je het daarmee doen. Stukken die onder een derde berusten (zoals de rest van een strafdossier) en die nooit aan de inspecteur zijn verstrekt, vallen niet onder de overleggingsplicht van artikel 8:42 Awb.
Maar wat nu als gedurende dat strafrechtelijk onderzoek jegens een derde (nog) informatie opkomt die ook ontlastend voor een belastingplichtige is? Niemand lijkt zich daar kennelijk om te bekommeren. In voornoemde zaak heb ik op 7 oktober 2026 namelijk het volgende in de krant moeten lezen:
“Ze (toevoeging PH: de afnemer van de belastingplichtige/schipper) kochten uit half Europa gestolen afvalvetten in en deden het voorkomen of het van de schepen afkomstig was die deze afgewerkte producten legaal aanleverden.”
Onduidelijk is sinds wanneer deze kennis in het strafdossier is opgekomen.
Moet het een belastingplichtige en/of diens procesgemachtigde niet gewoonweg mogelijk worden gemaakt kennis te nemen van onderliggende stukken waarop een proces-verbaal is gebaseerd of van alles wat tot het strafdossier behoort om te bezien of zich daaronder nog relevante gegevens bevinden? Of moet gelijk zoals Hof Arnhem heeft beslist in een aanverwante zaak (ECLI:NL:GHARL:2026:7022) de processen-verbaal buiten beschouwing worden gelaten, waar de Rechtbank reeds had overwogen dat nu niet alle stukken die ten grondslag hebben gelegen aan de bevindingen van het strafrechtelijk onderzoek, voor belanghebbende beschikbaar zijn, belanghebbende deze bevindingen moeilijk kan bestrijden.
Ik meen evenwel dat als inbreng en/of gebruik wordt toegestaan op zowel het Openbaar Ministerie als de Belastingdienst de plicht rust ook nieuw opgekomen informatie die ontlastend is te delen. Kortom de Belastingdienst moet gedurende het onderzoek vragen of er nog contra-indicaties zijn opgekomen en het Openbaar Ministerie moet contra-indicaties ook eigenhandig delen.
Het kan toch niet zo zijn dat je moet strijden tegen het onbekende, en dat mogelijk zelfs feiten onjuist worden vastgesteld, omdat een ieder buiten het strafrechtelijk onderzoek onwetend is gelaten?
Voorstel nieuwe (spel)regels:
- het verstrekken van strafvorderlijke gegevens gedurende een lopend onderzoek moet ongeacht de grondslag van verstrekking voldoen aan alle criteria van de aanwijzing wjsg (zeker jegens derden: nee, tenzij);
- bij gebruik van enkele processen-verbaal wordt de belastingplichtige c.q procesgemachtigde de gelegenheid geboden inzage te nemen in het gehele strafdossier;
- gedurende het onderzoek doet de fiscus navraag en informeert het OM omtrent nieuwe relevante feiten en omstandigheden;
- die nieuwe feiten en omstandigheden worden per omgaande met de belastingplichtige (en rechter) gedeeld.
Informatiesoort: Column
Rubriek: Fiscaal bestuurs(proces)recht, Strafrecht