De Raad van State concludeert dat de begroting voldoet aan de begrotingsvereisten ten aanzien van het begrotingstekort (max. 3%) en de staatsschuld (max. 60%). Maar dat de netto-uitgaven in 2026-2028 meer toenemen dan is toegestaan in het uitgavenpad – om budgettaire problemen te voorkomen. Ook adviseert de Raad van State om te letten op een evenwichtige verdeling van de lasten én stappen te zetten in het afschaffen van ondoelmatige fiscale regelingen.

De Raad van State beoordeelt – als onafhankelijk begrotingstoezichthouder – of de Voorjaarsnota en de Miljoenennota voldoen aan de Europese en nationale regels. Op de voorgaande kabinetten was de Raad van State de afgelopen jaren kritisch. Het kabinet-Rutte IV stuurde financieel “te dicht langs de vangrail” met een expansief begrotingsbeleid. Dit begrotingsbeleid werd door het kabinet-Schoof voortgezet, waarbij de focus lag op korte termijn overheidsconsumptie, zonder te investeren in toekomstige economische groei. In deze context is het dan ook niet vreemd dat de Raad van State positief is over de ambitie van het kabinet-Jetten om structurele uitdagingen aan te pakken.

Lage economische groei

In de Voorjaarsrapportage 2026 waarschuwt de Raad van State dat de economische groei op dit moment te laag is om de grote uitdagingen “zonder stijging van belastingen of verslechtering van de overheidsfinanciën” op te lossen. Ondertussen wordt het door geopolitieke spanningen, de vergrijzing en lage economische groei alleen maar lastiger om de uitdagingen – op het gebied van klimaat, energie, woningbouw en publieke voorzieningen – het hoofd te bieden. Daarbij adviseert de Raad van State het kabinet om te analyseren of de economische structuur en de ambities in lijn zijn. Indien ambities de uitvoeringscapaciteit overstijgen dan leidt dit tot onderuitputting en gemiste doelen.

Het grootste gedeelte van de lastenverzwaring in de Voorjaarsnota 2026 komt voor rekening van de lasten op arbeid. De Raad van State adviseert om op een evenwichtige verdeling van de lasten te letten. Daarbij wordt er gewaarschuwd dat de “relatieve verzwaring van de lastendruk op arbeid kan zorgen voor verstoringen in het economisch systeem en het maatschappelijk draagvlak voor belastingen verminderen”. In het gesprek tussen de commissie Financiën in de Tweede Kamer en de Raad van State over deze rapportage focuste Bushoff (GL-PvdA) op dit risico. In zijn reactie daarop benadrukte Van Zwol (Raad van State) dat het een politieke keuze is, maar dat het debat transparant moet worden gevoerd.

Ondoelmatige fiscale regelingen

Een ander – terugkerend – advies vanuit de Raad van State is om ondoelmatige fiscale regelingen daadwerkelijk af te schaffen. In de financiële plannen staan “geen opbrengsten als gevolg van het uitfaseren van andere fiscale regelingen dan het verlaagde btw-tarief voor sierteelt en de aftrek specifieke zorgkosten”. Het is weliswaar positief dat er “geen inkomsten worden gebudgetteerd die naderhand niet worden gerealiseerd” maar toch is het advies om een plan van aanpak voor het uitfaseren van ondoelmatige fiscale regelingen te ontwikkelen. Daarbij werd – in reactie op vragen vanuit Van Eijk (VVD) – aangegeven dat het rapport van de studiegroep begrotingsruimte het ‘handboek’ zou moeten zijn.

De Voorjaarsrapportage toont de belangrijkste uitdaging voor het kabinet-Jetten. Dit kabinet heeft minder budgettaire ruimte dan de voorgaande kabinetten, maar moet meer uitdagingen oplossen.

Een regering kan uiteindelijk maar aan drie koppen draaien: plannen niet uitvoeren; bezuinigen; of de belastingen verhogen. Het is de vraag of het minderheidskabinet erin slaagt om politieke steun te vinden voor onpopulaire bezuinigingen of belastingverhogingen. In dit licht is het advies van de Raad van State om op basis van de economische structuur vooraf te beoordelen of plannen ook politiek haalbaar zijn, een verstandig startpunt.