Veel kortetermijndoelen van de rijksoverheid zijn in 2025 niet gehaald en veel langetermijndoelen zijn verder uit zicht geraakt. De overheid belooft nog steeds meer dan dat ze waarmaakt en de rekening daarvan komt bij toekomstige generaties terecht. Ten aanzien van de fiscaliteit heeft de Rekenkamer meerdere zorgen: er is onvoldoende inzicht in de belastinginkomsten; de modernisering van de IT-systemen bij de Belastingdienst blijft een grote uitdaging; en er wordt te weinig gedaan aan de complexiteit van het belastingstelsel.

In het verantwoordingsonderzoek kijkt de Algemene Rekenkamer naar de behaalde resultaten, de bedrijfsvoering en of het geld volgens de regels is uitgegeven. De afgelopen jaren constateerde de Rekenkamer al vaker een gebrek aan resultaten. Terugkerende thema’s daarbij zijn een gebrek in aansluiting tussen doelstellingen en de resultaten en dat resultaten slecht meetbaar zijn, dat er een grote mate van complexiteit in de begrotingen zit en dat er veel onvolkomenheden zijn in de bedrijfsvoering. Ook benadrukt de Rekenkamer steevast dat de Tweede Kamer onvoldoende kan beoordelen hoe het belastinggeld wordt besteed en of de afgesproken resultaten worden behaald.

Belastinginkomsten

Het verantwoordingsonderzoek over het jaar 2025 laat zien dat 99,46% van de € 377,5 miljard aan uitgaven rechtmatig was en cijfermatig klopt. Hetzelfde geldt voor 98,67% van de € 388,5 miljard aan ontvangsten. Een belangrijke kanttekening die de Rekenkamer hierbij plaatst is dat het risico op gemiste belastingontvangsten ook toeneemt “door tekortkomingen in toezicht en handhaving, uitvoeringsdruk, capaciteitstekorten, complexe regelgeving en politieke keuzes”. Een voorbeeld hiervan zijn de tekortkomingen ten aanzien van het tegengaan van oneigenlijk gebruik en misbruik voor de doelgroep mkb en EU btw bij e-commerce. Ook wijst de Rekenkamer op een nalevingstekort van € 5,2 miljard bij mkb-ondernemingen.

Een ander – eveneens terugkerend – punt van zorg zijn de onvolkomenheden in de IT-systemen van de Belastingdienst. De planning van de modernisering van IT bij de Belastingdienst is verder uitgesteld. De grootste uitdaging is de hoognodige modernisering van de IT-systemen voor de inkomensheffing, loonheffing en omzetbelasting, waarmee voor € 233,6 miljard aan belastingen en premies wordt geheven. Ondanks dat er voortgang is geboekt, is het niet waarschijnlijk dat deze systemen tijdig vernieuwd worden. Dit komt door tegenvallende productiviteit en het prioriteren van de hersteloperatie en hervorming van box 3. De Rekenkamer benadrukt dat de modernisering van de IT prioriteit moet krijgen.

Fiscale regelingen

De Algemene Rekenkamer ziet dat de “vereenvoudiging van belastingen en toeslagen achter de horizon [lijkt] te verdwijnen”. Ambities op dit vlak bestaan uit “woorden maar [er zijn] nog geen budgettaire reserveringen voor aanpassingen”. Daarbij vraagt de Rekenkamer – net als de vorige jaren – specifieke aandacht voor de fiscale regelingen. In totaal ontvangt de overheid € 185 miljard minder aan belastingopbrengsten door ongeveer 125 fiscale regelingen. Een groot aantal – 53, ter waarde van € 85 miljard in 2025 – is negatief geëvalueerd en zou met oog op de vereenvoudiging afgeschaft kunnen worden. Alle ondoelmatige fiscale regelingen afschaffen of aanpassen levert volgens onderzoek € 35 miljard op.

De Algemene Rekenkamer bevestigt nogmaals dat het kabinet-Schoof nauwelijks resultaten heeft behaald, dat het cruciaal is om ook een langetermijnperspectief te hanteren en dat het hervormen van het belastingstelsel meer prioriteit verdient. In het huidige politieke landschap is er nagenoeg geen ruimte voor het minderheidskabinet om echt aan de slag te gaan met de kritiek en adviezen van de Algemene Rekenkamer. Het is de vraag of de Tweede Kamer de handschoen oppakt en meer effectief gebruik zal maken van het budgetrecht om het kabinet te controleren. Op 3 juni a.s. debatteert de Tweede Kamer met minister-president Jetten en Minister van Financiën Heinen over de verantwoordingsstukken over 2025.