Een deel van deze bestanden is relevant voor de toeslagenaffaire en het fraudebeleid en had daarom bij de parlementaire enquêtecommissie fraudebeleid aangeleverd moeten worden. Staatssecretarissen Palmen (Herstel Toeslagen) en Eerenberg (Financiën) gingen tijdens het debat diep door het stof vanwege enerzijds het bestaan van de datakluis én anderzijds de wijze waarop het kabinet de Tweede Kamer hierover heeft geïnformeerd.

In 2019 richtte de Belastingdienst de datakluis – een afgeschermde schijf – in om achterstanden in databeheer weg te werken en te kunnen voldoen aan de privacy- en archiefwetgeving. Bestanden in deze kluis bleven daarna buiten beeld tijdens zowel de Parlementaire ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag (2020), als de parlementaire enquête Fraudebeleid en Dienstverlening (2022-2024) en bij informatieverzoeken van gedupeerden. In de zomer van 2025 is het kabinet-Schoof geïnformeerd over het bestaan van de datakluis. Pas in april 2026 werd de Kamer geïnformeerd. Daarna heeft het Ministerie van Financiën BDO gevraagd om een onderbouwde tijdlijn ten aanzien van de datakluis en de afgeschermde omgeving op te stellen.

Commissie-Maatoug

In het debat stonden drie vragen centraal: Wat zit er in de datakluis? Hoe kon de datakluis zo lang verborgen blijven? En waarom heeft het kabinet de Kamer hier niet eerder over geïnformeerd? Daarbij benadrukten staatssecretarissen Palmen en Eerenberg beiden allereerst dat dit niet goed is gegaan en daarvoor maakten ze hun excuses. Om te achterhalen welke informatie er precies in de datakluis zit, wil het kabinet een commissie – onder beoogd voorzitterschap van oud GroenLinks-Kamerlid Senna Maatoug – vragen onderzoek te doen naar de inhoud van deze datakluis. Deze onafhankelijke commissie moet 1 oktober starten. Palmen benadrukte te zorgen dat de inhoud geen negatieve impact op toeslagenouders zal hebben.

De Kamer wil daarnaast weten of de Belastingdienst – met de datakluis – bewust informatie heeft achtergehouden. Dit blijkt namelijk niet uit het onderzoek van BDO. Een deel van de oppositie in de Kamer – PVV, DENK, SP en Groep Markuszower – wil dat dit onderzocht wordt binnen het strafrecht, door het Openbaar Ministerie. Dit gaat het kabinet, de coalitie en de constructieve oppositie op dit moment te ver. In plaats daarvan wordt BDO gevraagd om een vervolgonderzoek te doen. Een motie van Van Eijk (VVD), Van Dijk (CDA), Mathlouti (D66) en Grinwis (CU) verzoekt daarbij om de toetsing voldoende transparant en zorgvuldig te maken, zodat de Kamer kan beoordelen of aanvullende stappen nodig zijn.

Informeren Kamer

De Kamerleden waren ten slotte bijzonder kritisch op de wijze waarop de bewindspersonen de Tweede Kamer hebben geïnformeerd over de datakluis. Deze kritiek focuste zich met name op staatssecretaris Palmen die, als staatssecretaris in het kabinet-Schoof, in juli 2025 geïnformeerd werd over het bestaan van de datakluis. Daarbij rekenen de Kamerleden het haar zwaar aan dat ze niet alleen de Tweede Kamer niet heeft geïnformeerd, maar daarmee ook de toeslagenouders. Westerveld (PRO) gaf aan dat “volledige transparante communicatie essentieel is om het vertrouwen van gedupeerden terug te winnen” en dat met destijds meteen communiceren “de schijn van een doofpot” was voorkomen.

De Tweede Kamer heeft een duidelijke ‘gele kaart’ getrokken ten aanzien van de wijze waarop zowel de Belastingdienst intern als de bewindspersonen richting de Kamer met de informatie ten aanzien van de datakluis zijn omgegaan. Het vervolgonderzoek van BDO moet meer inzicht bieden in de informatiehuishouding én de interne cultuur binnen de Belastingdienst. Vooruitlopend op deze conclusies vragen Van Dijk (CDA), Grinwis (CU) en Van Eijk (VVD) de regering om onafhankelijk te toetsen of eerdere aanbevelingen ten aanzien van informatievoorziening en informatiehuishouding binnen de Belastingdienst aantoonbaar zijn geborgd.