De Algemene Politieke Beschouwingen stonden dit jaar in het teken van de onderhandelingen die het kabinet (nog) moet voeren met de oppositie over het Belastingplan en de begrotingen. In het debat ging veel aandacht uit naar de vraag waar de steun voor de kabinetsplannen gevonden moet worden: ‘over links’ of ‘over rechts’. De oppositiepartijen vinden het frustrerend dat het minderheidskabinet geen duidelijke keuze maakt ten aanzien van de samenwerking met de oppositiepartijen én de financiële koers die daarbij hoort.

De eerste begroting van het kabinet-Jetten toont een complexe worsteling. Enerzijds moet er fors geïnvesteerd worden in infrastructuur, woningbouw, energie-onafhankelijkheid en de toekomstige economische groei. Anderzijds moet er bezuinigd worden om te voorkomen dat de rekening van al deze investeringen volledig bij de huidige en toekomstige belastingbetalers terechtkomt. In de huidige politieke constellatie probeert het kabinet-Jetten steun bij zowel de ‘linkse’ als de ‘rechtse’ oppositie te vinden. Het gevolg daarvan is dat allereerst de eigen plannen van het kabinet, zoals de ‘vrijheidsbijdrage’ – om de samenleving bij te laten dragen aan de stijgende defensiekosten – afgezwakt lijken te worden.

Lastenverzwaring

Tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen lag de focus op de (on)mogelijkheden tot politieke samenwerking tussen de verschillende politieke partijen, de grote maatschappelijke problemen – van stikstof tot kunstmatige intelligentie – en de wijze waarop het kabinet haar plannen wil betalen. In de financiële plannen staat een lastenverzwaring van € 6 miljard voor komend jaar, waarvan € 5,8 miljard lastenverzwaring op arbeid. Hierbij waarschuwt de Raad van State – als onafhankelijk begrotingstoezichthouder – voor deze onevenwichtige verhoging van de lasten. In het advies ten aanzien van de Voorjaarsnota had de Raad al gewezen op het belang van een meer “evenwichtige verdeling van de lasten tussen de factoren arbeid en kapitaal”.

De oppositiepartijen waren tijdens het debat bijzonder kritisch over deze lastenverhoging voor de ‘hardwerkende Nederlander’. Daarbij richtte veel van de kritiek zich vooral op de VVD. Bikker (CU) vroeg zich af hoe deze lastenverzwaring zich verhoudt tot de eerdere (verkiezings)belofte dat “de middenklasse er niet op achteruit zou moeten gaan”. Klaver (PRO) benadrukte dat deze maatregel haaks staat op het opkomen voor de ‘hardwerkende Nederlander’. Dassen (Volt) vroeg daarbij of het niet verstandiger zou zijn om een deel van de ondoelmatige fiscale regelingen af te schaffen zodat de lasten op arbeid omlaag kunnen. Bij de Algemene Financiële Beschouwingen zal deze discussie worden voortgezet.

Uitstel

De fiscale onderwerpen staan de komende weken – bij de Algemene Financiële Beschouwingen en de behandeling van het Belastingplan – centraal. Afgelopen week werd er naast de koopkracht en de lastenverzwaring op arbeid ook gesproken over de vereenvoudiging van het belastingstelsel en box 3. Bikker (CU) en Bontenbal (CDA) vroegen aandacht voor het vereenvoudigen van het belastingstelsel, door inkomensafhankelijke heffingskortingen af te schaffen. Ten aanzien van box 3 vroeg Bikker (CU) zich af waarom het kabinet zoveel tijd nodig heeft voor een oplossing. Premier Jetten antwoordde dat het kabinet niet “onder stoom en kokend water tot een besluit [wilde] komen, waar mogelijk juridische of economische risico’s aan zouden zitten”.

In de komende weken zal duidelijk worden welke wijzigingen in de financiële en fiscale voorstellen nodig zijn voor voldoende politiek draagvlak. De Algemene Politieke Beschouwingen laten zien dat de oppositiepartijen veel aanpassingen zullen vragen voor hun steun. Als het kabinet daarbij kiest voor verschillende akkoorden met de oppositie, per thema, dan vergroot dit de onzekerheid én het risico op grote aanpassingen. In dit licht vrezen belangenbehartigers van het bedrijfsleven – met de nachtelijke aanpassingen op het Belastingplan 2024 in het achterhoofd – een regen aan amendementen en moties die verregaande aanpassingen afdwingen.