De publicatielijst van Cnossen is indrukwekkend, zo’n 20 pagina’s lang met meer dan 300 titels. Deze enorme prestatie heeft zich over een looptijd van meer dan vijftig jaar weten te ontvouwen. Reden genoeg om aan hem de Hofstrapenning uit te reiken, zo staat verder te lezen in het juryrapport. Volgens de jury kijkt Cnossen breder dan de fiscaliteit: "Hij weet precies wat er speelt en neemt nog altijd actief deel aan het maatschappelijke en fiscale debat."

Sijbren Cnossen
Prof. dr. Sijbren Cnossen (1936) is emeritus hoogleraar belastingrecht aan de Erasmus School of Economics in Rotterdam en emeritus hoogleraar economie aan de Universiteit Maastricht. Hij was ook verbonden aan buitenlandse universiteiten, waaronder de Law Schools van Harvard University, New York University en de University of Florida en aan het Netherlands Institute for Advanced Studies (NIAS). Hij is de (co-)auteur van verschillende boeken en talrijke artikelen over de vormgeving en economie van belastingen. Professor Cnossen is voormalig redacteur van International Tax and Public Finance en De Economist. Als adviseur van het IMF, de Wereldbank, South African Treasury, de OESO, de EU-commissie, USAID en HIID heeft hij meer dan 30 landen geadviseerd over het ontwerp en de hervorming van hun belastingstelsels. In 2022 ontving Sijbren Cnossen een eredoctoraat van de Universiteit van Pretoria, Zuid-Afrika, voor zijn internationale betekenis op het gebied van openbare financiën en belastingen.

Voordat de penning aan Cnossen werd uitgereikt, hielden verscheidene sprekers, te weten Alexander Oldeman namens Wolters Kluwer, Ruud de Mooij, Lans Bovenberg, Leo Stevens en Bas Jacobs, een lezing over een onderwerp wat raakte aan het oeuvre van de emeritus hoogleraar.

Als dagvoorzitter - en tevens juryvoorzitter van de Hofstrapenning - opent emeritus hoogleraar internationaal belastingrecht Kees van Raad de bijeenkomst. Hij grijpt op een luchtige manier de aandacht van de zaal door de uitreiking van de Oscars af te zetten tegen de uitreiking van de belangrijkste der fiscale prijzen. Ook vertelt hij daarnaast kort wat over de persoon Henk Hofstra.

Paus Leo XIV

Dan krijgt Alexander Oldeman (uitgever bij Wolters Kluwer) het woord van de dagvoorzitter. Oldeman organiseert namens Wolters Kluwer de prijsuitreiking en faciliteert de jury in haar werkzaamheden. De uitgever prijst de aanwezigheid van de grote hoeveelheid fiscalisten en belangstellenden, die – ondanks de niet-declarabele uren en het mooie weer – toch hun weg hebben weten te vinden naar het mooie hotel in het hart van Den Haag.

Vervolgens slaat hij een brug naar Hofstra en de actualiteiten. “AI is ons leven binnengestormd, met een versnelling van uitgeefprocessen bij Wolters Kluwer als gevolg”, merkt de uitgever op.  “Onder meer door het gebruik van AI gedreven tools zoals Libra en gestuwd door goede content is informatie, kennis en kunde voor de meeste fiscalisten snel binnen handbereik. Dat staat in schril contrast met de tijd waarin Hofstra leefde, die door noeste arbeid en met een flink doorzettingsvermogen dagenlang moest studeren op de achterbank van een auto zodat hij zijn doctoraalexamen kon halen”. 

Oldeman wijst op het belang van de menselijke maat bij technologische ontwikkelingen en verwijst hierbij naar de eerste encycliek van paus Leo XIV. Het document van de paus waarschuwt voor de gevaren van kunstmatige intelligentie en roept op tot het behoud van menselijke waardigheid in het digitale tijdperk. Daarna vestigt de uitgever de aandacht op een scherm voor de eerste lezing via een videoverbinding. Deze wordt gegeven door Ruud de Mooij, plv. directeur Fiscal Affairs Department van het IMF.

Leermeester en vriend

De Mooij begint zijn lectio door aan te geven dat Cnossen zijn leermeester is geweest. Daarbij prijst hij hem voor zijn gigantische publicatiegeschiedenis. Het gedachtegoed van Cnossen over onder meer belastingheffing in ontwikkelingslanden hebben veel bijgedragen aan de wetenschap en de praktijk, zoals zijn werken over de BTW in Afrika, aldus De Mooij.

Hoogleraar economische wetenschappen Lans Bovenberg vertelt dat Cnossen een bijzonder mens is en een dierbare vriend; een verbinder tussen vakgebieden, landen en mensen. Onderwerp van zijn bijdrage is de behandeling van verschillende typen vermogen in de vennootschapsbelasting, waar Cnossen veel over geschreven heeft. Specifiek gaat het dan om de vraag in hoeverre met kapitaal gepaard gaande kosten aftrekbaar zijn.

Box 3

Emeritus-hoogleraar fiscale economie Leo Stevens spreekt onder meer over de box 3-perikelen. Het door het kabinet-Schoof gekozen hybride stelsel, waarin in hoofdzaak wordt gekozen voor de vermogensaanwasbelasting, heeft niet de voorkeur van Stevens. "De belastingheffing over de nog niet gerealiseerde vermogensaanwas vormt een uitvoeringstechnisch zeer complicerende aanpassing van het bestaande inkomensbegrip."

Stevens heeft daarom een voorkeur om in de toekomstige box 3 te kiezen voor een vermogenswinstbenadering en die te laten aansluiten bij het goede koopmansgebruik voor de jaarwinstbepaling voor ondernemers die onder box 1 vallen en het daarvan afgeleide winstbegrip van de vennootschapsbelasting.

Als laatste mag hoogleraar publieke economie Bas Jacobs het publiek toespreken. Hij staat stil bij de grote invloed die Cnossen op hem heeft gehad. Hij noemt Cnossen dan ook “de beste fiscaal econoom van Nederland” en “een excellente econoom en jurist”.

Liefdevol

Aan het einde van de bijeenkomst bedankt Cnossen alle sprekers, waarna Van Raad de microfoon weer overneemt. Van Raad vertelt kort over de geschiedenis van de prijs, die in 1984 door Wolters Kluwer is ingesteld en in mei van dat jaar voor het eerste werd uitgereikt aan Leo Stevens. Dan leest Van Raad het juryrapport op, en vertelt in vogelvlucht waarom Cnossen de prijs verdient.

Nadat Cnossen de prijs en de daarbij behorende oorkonde in ontvangst heeft genomen, spreekt hij de menigte voor een laatste keer toe. Hij dankt Van Raad voor zijn bewezen diensten als dagvoorzitter. “Er is niks fijners dan door je collega’s geliefd te worden. Het schijnt ook zo te zijn dat mensen die regelmatig geëerd worden, langer leven”, merkt Cnossen op. Hij blikt terug op zijn lange leven en zijn jeugd: “We vergeten te vaak dat het geheel meer is dan de som der delen”.  Ook bedankt hij zijn vrouw Miep, zijn kinderen en kleinkinderen, op een manier die niet anders dan liefdevol te omschrijven valt.

NB: dit was een verkorte versie van een uitgebreid verslag van de prijsuitreiking dat binnenkort wordt gepubliceerd in Fiscaal Tijdschrift FED. 

---------------------------

De Hofstrapenning

De prof. mr. H.J. Hofstra-penning is in 1984 ingesteld door Kluwer (nu Wolters Kluwer) en is voor het eerst uitgereikt in mei 1984 aan prof. dr. Leo Stevens. Aanleiding voor het instellen van deze prijs was het feit dat prof. mr. H.J. Hofstra 50 jaar lang in diverse kwaliteiten als fiscalist werkzaam was geweest.

Hij was onder andere belastinginspecteur, hoogleraar fiscaal recht aan de Universiteit Leiden, Tweede Kamerlid voor de PvdA, minister van Financiën in het tweede kabinet-Drees, maar ook financieel directeur van een scheepswerf. Vanwege zijn grote bijdrage aan de fiscaliteit en belastingwetenschap in de 20e eeuw werd hij ook wel de ‘Hercules onder de fiscalisten’ genoemd.

De penning wordt elke twee tot vier jaar toegekend aan “degene die in enig geschrift blijk heeft gegeven van het vermogen fiscale vraagstukken door een scherpzinnige analyse en heldere betoogtrant toegankelijk te maken en op te lossen in een evenwichtige synthese van theoretische grondslagen en praktische toepasbaarheid”.

De jury bestaat uit Kees van Raad (voorzitter), Mariken van Hilten, Faustina Peters, Leo Stevens en Stef van Weeghel.

Bron: Tekst: Frank van der Salm -- Fotografie: Berly Damman