De rapportage bevat een aantal hele duidelijke oproepen aan de politiek. Niet alleen moet de politiek meer doen om het fiscale stelsel te vereenvoudigen. Ook moeten de politiek, beleid en uitvoering beter samenwerken om de verschillende knelpunten op te lossen. Daarbij is vaak een aanpassing van wet- en regelgeving nodig.

De Belastingdienst rapporteert jaarlijks over knelpunten in de uitvoering van belastingwetten- en regels. Op deze manier worden sinds 2021 signalen van binnen en buiten de organisatie over de uitvoerbaarheid inzichtelijk gemaakt. Daarbij wordt enerzijds inzicht geboden in de knelpunten die belastingplichtigen en medewerkers van de Belastingdienst ervaren; en anderzijds gekeken naar de voortgang ten opzichte van eerder gerapporteerde knelpunten. Dit laatste toont hoe complex het is om fiscale knelpunten op te lossen en hoeveel moeite het kost om het belastingstelsel te verbeteren c.q. te vereenvoudigen. Daarmee is de Stand van de uitvoering bovenal een jaarlijkse herinnering om terughoudend te zijn met uitzonderingen en speciale regelingen.

Aftrek specifieke zorgkosten

De Stand van de uitvoering 2026 beschrijft twee knelpunten: de aftrek specifieke zorgkosten; en de onverwachte gevolgen van nabetalingen. De aftrek specifieke zorgkosten is allereerst complex omdat beoordeeld moet worden welke kosten in aanmerking komen. Daarnaast is de regeling gekoppeld aan het inkomen – met bijvoorbeeld een inkomensafhankelijke drempel. Zowel voor burgers als voor de Belastingdienst is de regeling daarom eigenlijk niet uitvoerbaar. Dit was de belangrijkste reden om deze regeling in 2022 negatief te evalueren en voor het kabinet-Jetten om de regeling per 2028 te willen afschaffen. Zolang de regeling nog bestaat blijft dit een knelpunt.

Een tweede geconstateerd knelpunt zijn de problemen waarin belastingplichtigen terecht kunnen komen als ze in een keer grote bedragen ontvangen, bijvoorbeeld een nabetaling, de compensatie uit een hersteloperatie of een ontslagvergoeding. Dit leidt tot een hogere aanslag inkomstenbelasting dan verwacht. Ook kan dit leiden tot situaties waarin eerder ontvangen toeslagen terugbetaald moeten worden en gevallen waarin meer inkomstenbelasting betaald moet worden ten opzichte van een situatie waarin (een deel van) het geldbedrag in een eerder jaar was ontvangen. Dit kan leiden tot schrijnende gevallen. Een belangrijke oplossing hierbij is dat de ketenpartners (UWV, gemeenten, Dienst Toeslagen, etc.) onderling beter samenwerken en richting de burger beter communiceren.

Structurele knelpunten

In de Stand van de uitvoering wordt ook teruggeblikt op de knelpunten die eerder – in 2024 – zijn gerapporteerd. Een aantal destijds geconstateerde problemen is inmiddels opgelost. Denk aan de verruiming van de termijnen voor de aangifte erfbelasting van 8 naar 20 maanden vanaf januari 2026. Ook is er een experiment gestart met vroegsignalering, zodat de Belastingdienst gegevens kan delen met gemeenten om mensen met schulden eerder gericht te ondersteunen. Tegelijkertijd constateert de Belastingdienst dat “het overgrote deel van de knelpunten uit 2024 nog even actueel is”. Een belangrijke oorzaak daarvoor is dat de Belastingdienst andere onderwerpen moest prioriteren in de ICT-portfolio.

Een andere belangrijke oorzaak is politiek: om knelpunten echt op te lossen zal wetgeving moeten worden aangepast. De Belastingdienst concludeert dat “het bij een aantal complexe opgaven nog niet lukt om als uitvoering, beleid en politiek gezamenlijk knelpunten op te lossen”. Daarmee is de Stand van uitvoering 2026 vooral een oproepaan de politiek om echt aan de slag te gaan met de vereenvoudiging van het belastingstelsel en het aanpassen van ingewikkelde – en daardoor vaak ook ondoelmatige – fiscale regelingen.